Độ sâu trường ảnh là đề cập đến khoảng cách mà những đối tượng nằm trong khoảng đó được xuất hiện sắc nét trong ảnh nhận được, nên có thể gọi tên là khoảng nét. Nó thay đổi tùy thuộc vào loại máy ảnh, khẩu độ và khoảng cách lấy nét, mặc dù kích thước và khoảng cách nhìn cũng ảnh hưởng đến độ sâu trường ảnh. Mục đích của bài này là giúp chúng ta hiểu một cách cặn kẽ và mang lại một trực giác tốt hơn khi chụp ảnh.

Độ sâu của trường ảnh không đột ngột thay đổi từ sắc nét sang không sắc nét, thay vào đó nó xảy ra như một quá trình chuyển đổi dần dần. Trong thực tế, tất cả mọi thứ ngay lập tức ở phía trước và sau khoảng nét sẽ bắt đầu mất đi độ sắc nét cho dù đó là kết quả nhận được của mắt chúng ta hay bằng máy ảnh.

Vành sai (vành mờ)

Vì không có điểm chuyển tiếp quyết định (ranh giới) nên một thuật ngữ chặt chẽ hơn gọi là “circle of confusion” được dùng để xác định mức độ bị mờ của một điểm, vành sai. Những đối tượng nằm ngoài vành sai này thì khu vực này được xem là nằm ngoài khoảng nét và do đó không còn nét nữa. Vành sai phía trên đã được phóng to để nhìn rõ hơn; trên thực tế vòng tròn chỉ là chấm nhỏ của khu vực cảm biến máy ảnh.

Lưu ý là khoảng nét chỉ đặt giá trị lớn nhất cho vành sai và không miêu tả những gì đang xảy ra ở khu vực khi chúng ra ngoài tầm ngắm. Những khu vực này được gọi là “bokeh”, theo tiếng Nhật. Hai hình ảnh với khoảng nét giống nhau có thể có bokeh khác nhau đáng kể, phụ thuộc vào sơ đồ bố trí, cấu tạo của các thấu kính trong ống kính. Thực tế, vòng tròn không thật sự là vòng tròn nhưng gần như vậy khi quá nhỏ. Khi trở nên lớn hơn, hầu hết ống kính đều chỉnh sửa nó thành dạng đa giác với 5-8 mặt.

Điều chỉnh khoảng nét

Mặc dù kích thước và khoảng cách ngắm là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến độ lớn của vành sai đối với mắt chúng ta, khẩu độ và khoảng cách tiêu điểm cũng là hai nhân tố chính quyết định độ lớn của vành sai trong cảm biến máy ảnh. Khẩu độ lớn hơn ( số f-stop nhỏ hơn) và khoảng cách tiêu điểm gần hơn sẽ tạo ra khoảng nét nông hơn. Kiểm tra khoảng nét dưới đây được thực hiện với cùng khoảng cách tiêu điểm và ống kính 200mm (vùng ngắm 320mm trên máy ảnh 35mm), nhưng với khẩu độ khác nhau:

Độ dài tiêu cự và Khoảng nét

Lưu ý tôi không hề đề cập rằng tiêu cự sẽ ảnh hưởng đến khoảng nét. Ống kính tele có vẻ sẽ tạo ra khoảng nét nông hơn, chủ yếu là vì chúng thường được sử dụng để kéo gần đối tượng cần chụp hơn khi người chụp không thể tới gần hơn. Nếu đối tượng chiếm một phần giống nhau trong kính ngắm ở cả ống kính chụp xa và ống kính góc rộng, toàn bộ khoảng nét ổn định với chiều dài của tiêu cự! Việc này đòi hỏi bạn phải tới gần hơn với ống kính góc rộng hoặc xa hơn nhiều với ống kính tele, như bảng khoảng nét dưới đây:

DoF tại tiêu cự f/4.0 trên máy Canon EOS 30D dùng vành sai 0.0206mm
phân phối DoF của các ống kính có chiều dài tiêu cự khác nhau

Điều này đưa ra một giới hạn về khái niệm DoF: Một ống kính góc rộng làm cho đối tượng ở phía sau mờ hơn các đối tượng ở phía trước khoảng nét. Và với cùng một vị trí, cùng một đối tượng ở cùng khoảng cách, một ống kính có độ dài tiêu cự dài hơn sẽ cho DoF nông hơn.

Chính vì thế máy DSLR luôn chụp được DoF nông/mỏng hơn máy compact.

Để tính toán độ sâu của trường ảnh, trước tiên, người ta cần quyết định giá trị phù hợp cho vành sai tối đa cho phép. Điều này dựa trên cả loại máy ảnh (cảm biến hoặc kích thước phim) và kết hợp khoảng cách xem/kích thước in. Nên tính toán DoF cũng không đơn giản vì thường thì chúng ta cũng không biết kết qủa mong muốn chính xác trước khi chụp.